Görme alanında parlayan çizgiler, konuşurken kelime bulmakta zorlanma veya elde uyuşma yaşayan bir kişi için ilk soru çoğu zaman aynıdır: Bu bir migren atağı mı, yoksa inme belirtisi mi? Migren aurası ve inme farkı, belirtilerin hangi hızla başladığı, nasıl ilerlediği ve ne kadar sürdüğü değerlendirilerek daha iyi anlaşılabilir. Ancak bu ayrımı kişinin kendi başına kesin biçimde yapması güvenli değildir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan ya da alışılmışın dışında seyreden nörolojik belirtilerde acil değerlendirme gerekir.

Migren, bazı kişilerde baş ağrısından önce veya baş ağrısı olmadan da aura adı verilen geçici nörolojik belirtilere yol açabilir. İnme ise beynin bir bölgesinin kan akımının bozulması veya kanama nedeniyle etkilenmesiyle oluşan, zaman açısından hassas bir tablodur. İki durumun bazı belirtileri benzer görünebildiği için sakin ama hızlı hareket etmek gerekir.

Migren aurası nedir?

Aura, migrenle ilişkili geçici sinir sistemi belirtileridir. En sık görme ile ilgili yakınmalar görülür. Kişi görüş alanında ışık çakmaları, zikzaklar, parlak noktalar, dalgalı şekiller veya büyüyen bir kör alan tarif edebilir. Bazı kişilerde yüz, dil ya da elde karıncalanma; konuşma sırasında sözcükleri toparlamakta geçici güçlük de eşlik edebilir.

Migren aurasının dikkat çekici özelliği, belirtilerin çoğunlukla kademeli biçimde gelişmesidir. Örneğin küçük bir parlak alan birkaç dakika içinde görüş alanında yayılabilir. Uyuşma parmaklardan ele ve kola doğru ilerleyebilir. Aura genellikle 5 ila 60 dakika sürer; ardından baş ağrısı, ışık ve sese hassasiyet, bulantı gibi migren yakınmaları başlayabilir. Bununla birlikte aura her zaman baş ağrısıyla devam etmez.

Her migren belirtisi aynı değildir. Uzun yıllardır benzer biçimde tekrarlayan, nöroloji değerlendirmesiyle migren tanısı almış ataklar daha tanıdık gelebilir. Yine de atak düzeninin değişmesi, yeni bir belirti eklenmesi veya belirtilerin normalden farklı yaşta başlaması yeniden değerlendirmeyi gerektirir.

Migren aurası ve inme farkı hangi ipuçlarında görülür?

İnme belirtileri çoğu zaman ani başlar. Kişi bir anda kolunda veya yüzünün bir tarafında güçsüzlük fark edebilir, konuşması bozulabilir ya da konuşulanı anlamakta zorlanabilir. Görmede ani kayıp, çift görme, dengesizlik, yürüyememe, şiddetli baş dönmesi ve bilinçte değişiklik de inmenin belirtileri arasında olabilir.

Migren aurasında daha çok eklenen, yani pozitif olarak tanımlanan belirtiler görülür: Parlama, titrek çizgiler veya karıncalanma gibi. İnmede ise bir fonksiyonun ani kaybı daha ön planda olabilir: Görmenin azalması, kolun kaldırılamaması, yüzün bir tarafında düşme veya kelimelerin anlaşılamaz hale gelmesi gibi. Ancak bu ayrım mutlak bir kural değildir. Migren aurasında konuşma etkilenebilir; inmede de bazen baş ağrısı veya duyusal yakınmalar görülebilir.

Bir başka ipucu belirtilerin yayılımıdır. Aura sıklıkla dakikalar içinde şekil değiştirerek veya bir bölgeden diğerine ilerleyerek gelişir. İnme belirtileri ise genellikle en baştan itibaren belirgindir ve kalıcı olma eğilimindedir. Yine de kısa sürede düzelen inme benzeri yakınmalar da olabilir. Geçmiş olması, olayın önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Baş ağrısı olması güvence sağlamaz

“Başım ağrıyorsa mutlaka migrendir” düşüncesi doğru değildir. Migren baş ağrısı yaygın bir durumdur; ancak inme de bazı kişilerde baş ağrısıyla ortaya çıkabilir. Özellikle aniden başlayan, alışılmışın dışında çok şiddetli bir baş ağrısı; baş ağrısına eşlik eden bayılma, nöbet, ateş, ense sertliği veya belirgin nörolojik kayıp acil değerlendirme gerektirir.

Yaş ve riskler değerlendirmeyi etkiler

Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp ritim bozukluğu, damar hastalığı, sigara kullanımı, yüksek kolesterol, yakın zamanda geçirilen bazı hastalıklar ve daha önce inme ya da geçici iskemik atak öyküsü, inme riskini etkileyebilir. İleri yaşta ilk kez gelişen aura benzeri belirtiler de daha dikkatli ele alınmalıdır.

Bununla birlikte genç yaşta olmak veya bilinen bir risk faktörü taşımamak inmeyi tamamen dışlamaz. Aynı şekilde migren geçmişi olması da her yeni nörolojik belirtinin migrene bağlanabileceği anlamına gelmez. Hekimin ayrıntılı öykü alması, nörolojik muayene yapması ve gerekli durumlarda görüntüleme ya da damar incelemeleri planlaması bu nedenle önem taşır.

Hangi belirtilerde acil başvuru gerekir?

Aşağıdaki yakınmalardan biri yeni başladıysa, ani geliştiyse veya alışılmış migren atağından farklıysa beklemeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır:

• Yüzde, kolda veya bacakta ani güçsüzlük, uyuşma ya da asimetri
• Konuşma bozulması, söyleneni anlamama veya ani bilinç bulanıklığı
• Bir ya da iki gözde ani görme kaybı, belirgin çift görme
• Ani dengesizlik, yürüyememe, koordinasyon kaybı veya düşme
• Aniden başlayan, olağandışı şiddette baş ağrısı
• Nörolojik belirtinin kısa sürse bile tamamen yeni ve açıklanamayan nitelikte olması

Bu durumda kişinin araç kullanmaması, yalnız kalmaması ve belirtilerin başlama saatinin mümkün olduğunca net not edilmesi yararlı olur. Yakınlar, yüz asimetrisi, konuşma değişikliği ve kol güçsüzlüğü gibi bulguları gözlemleyerek sağlık ekibine bilgi verebilir. Belirti geçti diye değerlendirmeyi ertelemek doğru değildir.

Tanı neden yalnızca belirti tarifine dayanmaz?

Migren aurası ve inme ayrımında belirtilerin süresi, sırası ve niteliği çok değerli bilgiler sağlar; fakat tek başına yeterli olmayabilir. Bazı migren tipleri daha karmaşık belirtilerle seyredebilir. Bazı damar olayları ise başlangıçta hafif ya da geçici görünebilir. Bu nedenle özellikle ilk atakta, atak karakteri değiştiğinde veya risk faktörleri bulunduğunda kişisel değerlendirme için nöroloji muayenesi gerekebilir.

Nörolojik muayenede kas gücü, duyu, konuşma, denge, göz hareketleri ve refleksler birlikte değerlendirilir. Hekim, belirtilerin zaman çizelgesini ayrıntılı biçimde sorgular: İlk ne oldu, ne kadar sürede ilerledi, hangi belirti ne zaman kayboldu, baş ağrısı ne zaman başladı? Gerektiğinde beyin ve damar görüntülemeleri ile kalp-damar yönünden ek incelemeler planlanabilir.

Bu yaklaşımın amacı yalnızca mevcut yakınmayı adlandırmak değildir. Aynı zamanda gelecekteki ataklar için güvenli bir yol haritası oluşturmaktır. Migren tanısı olan bir kişide atakların örüntüsünü bilmek, yeni gelişen ve farklılaşan belirtileri daha erken fark etmeye yardımcı olur. İnme geçirmiş kişilerde ise risklerin ve iyileşme sürecinin düzenli nörolojik takibi ayrı bir önem taşır.

Belirtileri takip ederken nelere dikkat edilmeli?

Tekrarlayan migren aurası yaşayan kişiler için kısa bir atak günlüğü faydalı olabilir. Belirtinin başlangıç saati, nasıl ilerlediği, ne kadar sürdüğü, eşlik eden baş ağrısı ve günlük yaşamı etkileyen durumlar kaydedilebilir. Bu notlar, muayene sırasında atağın özelliğini daha doğru anlatmayı kolaylaştırır.

Ancak günlük tutmak, acil değerlendirme gerektiren belirtileri evde izlemek için bir gerekçe değildir. Daha önce yaşanan auralardan farklı bir tablo varsa, belirti aniden başladıysa, güç kaybı belirginsa veya kişi kendini olağandışı hissediyorsa öncelik acil tıbbi değerlendirmedir. Özellikle aile bireyleri, kişinin “nasıl olsa migrenim var” diyerek yeni bir belirtinin önemini küçümsemesine engel olmalıdır.

Migren ve inme konusunda doğru ayrım, kaygıyı artırmak için değil, doğru zamanda doğru başvuruyu sağlamak için gereklidir. Her belirti inme anlamına gelmez; fakat inme olasılığı bulunan bir belirti de bekleyerek değerlendirilmemelidir. Belirtilerinizle ilgili sorularınız veya Ankara Çankaya’daki muayenehanede ayrıntılı nörolojik değerlendirme için randevu almak isterseniz iletişime geçebilirsiniz.